NIS2 i KSC – dlaczego ten temat staje się tak ważny?

Cyberbezpieczeństwo przestaje być wyłącznie sprawą działu IT. Wraz z wdrażaniem dyrektywy NIS2 oraz nowelizacją ustawy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa coraz więcej organizacji musi spojrzeć na bezpieczeństwo informacji jako na element zarządzania całym biznesem. Nowe wymagania dotyczą nie tylko technologii, zabezpieczeń sieci czy systemów informatycznych, ale również procedur, odpowiedzialności, ciągłości działania, dostawców, szkoleń i sposobu reagowania na incydenty.

Dla wielu firm największym problemem nie jest sama świadomość, że cyberbezpieczeństwo jest ważne. Problem zaczyna się wtedy, gdy trzeba odpowiedzieć na praktyczne pytania: czy nasza organizacja podlega pod NIS2 lub KSC, jakie obowiązki powinniśmy wdrożyć, kto w firmie powinien za nie odpowiadać, jakie dokumenty są potrzebne i jak przygotować pracowników do nowych wymagań.

Właśnie dlatego temat NIS2 i KSC warto traktować nie jako jednorazowy obowiązek formalny, ale jako proces uporządkowania zarządzania bezpieczeństwem informacji w organizacji.

Czym jest NIS2 i jaki ma związek z KSC?

NIS2 to unijna dyrektywa dotycząca wysokiego wspólnego poziomu cyberbezpieczeństwa w państwach członkowskich Unii Europejskiej. Jej celem jest zwiększenie odporności organizacji, które mają istotne znaczenie dla gospodarki, usług publicznych, infrastruktury, zdrowia, transportu, energetyki, usług cyfrowych i wielu innych obszarów.

W Polsce wymagania NIS2 są wdrażane poprzez zmiany w ustawie o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa, czyli KSC. W praktyce oznacza to, że część firm i instytucji będzie musiała spełnić nowe obowiązki organizacyjne, techniczne i proceduralne. Dotychczasowe podejście do bezpieczeństwa, oparte często na podstawowych zabezpieczeniach IT, może okazać się niewystarczające.

Nowe przepisy wprowadzają m.in. pojęcia podmiotów kluczowych i podmiotów ważnych. To właśnie te organizacje będą musiały zweryfikować swój status, dokonać samoidentyfikacji, wdrożyć odpowiednie środki bezpieczeństwa oraz przygotować się do nadzoru, raportowania incydentów i wykazania, że bezpieczeństwo jest realnie zarządzane.

Kogo mogą dotyczyć nowe wymagania NIS2 i KSC?

Jednym z najczęściej wyszukiwanych pytań jest: „kogo dotyczy NIS2?” albo „czy moja firma podlega pod KSC?”. To bardzo dobre pytanie, ponieważ nowe przepisy obejmują znacznie szerszy katalog organizacji niż wcześniejsze regulacje.

Wymagania mogą dotyczyć między innymi podmiotów działających w sektorach takich jak energetyka, transport, bankowość, infrastruktura rynków finansowych, ochrona zdrowia, zaopatrzenie w wodę, infrastruktura cyfrowa, usługi ICT, administracja publiczna, gospodarka odpadami, produkcja i dystrybucja chemikaliów, produkcja żywności, wybrane obszary produkcji przemysłowej, usługi pocztowe i kurierskie oraz dostawcy usług cyfrowych.

Nie oznacza to jednak, że każda firma z danej branży automatycznie ma taki sam zakres obowiązków. Znaczenie mogą mieć między innymi sektor działalności, wielkość organizacji, rodzaj świadczonych usług, znaczenie dla ciągłości działania rynku oraz konkretna klasyfikacja jako podmiot kluczowy lub podmiot ważny.

Dlatego pierwszym krokiem nie powinno być chaotyczne tworzenie dokumentów, ale świadoma analiza: czy organizacja podlega pod nowe wymagania, w jakim zakresie i jakie działania powinna podjąć w pierwszej kolejności.

Największy problem firm: nie wiadomo, od czego zacząć

W wielu organizacjach temat cyberbezpieczeństwa pojawia się dopiero wtedy, gdy wystąpi incydent, awaria, utrata danych, problem z dostępem do systemu albo kontrola. NIS2 i KSC zmieniają tę perspektywę. Organizacja powinna być przygotowana wcześniej, a nie dopiero po wystąpieniu problemu.

Typowe trudności, które pojawiają się w firmach, to brak jasnego podziału odpowiedzialności, nieaktualne procedury, niewystarczające szkolenia, brak mapy systemów i zasobów, niepełna wiedza o dostawcach, nieprzetestowane kopie zapasowe, brak scenariuszy reakcji na incydenty oraz przekonanie, że „informatyk się tym zajmie”.

Tymczasem wymagania NIS2 i KSC pokazują, że cyberbezpieczeństwo jest obszarem zarządczym. To oznacza, że powinno być rozumiane przez zarząd, kadrę kierowniczą, osoby odpowiedzialne za procesy, pracowników administracyjnych, działy operacyjne i osoby mające dostęp do danych lub systemów.

W praktyce nawet najlepsze zabezpieczenia techniczne nie wystarczą, jeśli pracownicy nie wiedzą, jak rozpoznać zagrożenie, komu zgłosić incydent, jak postępować w przypadku podejrzanej wiadomości, jak chronić dostęp do danych i dlaczego procedury bezpieczeństwa nie są „formalnością”, tylko elementem ochrony całej organizacji.

NIS2 i KSC to nie tylko IT. To zarządzanie ryzykiem

Jednym z najważniejszych błędów jest sprowadzenie NIS2 i KSC wyłącznie do zakupu oprogramowania, firewalla, antywirusa lub usługi informatycznej. Oczywiście technologia jest ważna, ale nowe wymagania są znacznie szersze.

Organizacja powinna spojrzeć na cyberbezpieczeństwo przez pryzmat ryzyka. Należy zidentyfikować, jakie systemy, dane, procesy i usługi są krytyczne dla działania firmy. Następnie trzeba określić, co może zagrozić ich dostępności, integralności i poufności oraz jakie skutki miałby incydent dla klientów, kontrahentów, pracowników i ciągłości działania.

W praktyce oznacza to konieczność uporządkowania takich obszarów jak analiza ryzyka, polityka bezpieczeństwa informacji, zarządzanie dostępami, reagowanie na incydenty, kopie zapasowe, odtwarzanie po awarii, bezpieczeństwo dostawców, zarządzanie podatnościami, szkolenia pracowników, cyberhigiena, dokumentowanie działań i regularna ocena skuteczności zabezpieczeń.

To właśnie tutaj dużą rolę odgrywa audyt. Dobrze przeprowadzony audyt nie polega na mechanicznym odhaczaniu punktów z listy. Jego celem jest sprawdzenie, jak organizacja faktycznie działa, gdzie występują luki, które obszary są najbardziej ryzykowne i jakie działania należy wdrożyć w pierwszej kolejności.

Audyt NIS2 i KSC – co powinien pokazać?

Audyt przygotowania do NIS2 i KSC powinien odpowiedzieć na kilka kluczowych pytań. Po pierwsze: czy organizacja prawidłowo rozumie swój status i potencjalny zakres obowiązków. Po drugie: czy posiada podstawowe procedury i dokumentację związaną z bezpieczeństwem informacji. Po trzecie: czy procedury są znane pracownikom i faktycznie stosowane. Po czwarte: czy organizacja potrafi wykryć incydent, odpowiednio go obsłużyć i udokumentować działania.

Warto również zweryfikować, czy firma wie, które systemy i zasoby są najważniejsze dla ciągłości działania. Często już samo uporządkowanie tej wiedzy pokazuje istotne luki: brak właścicieli procesów, brak aktualnych list dostępów, brak jednoznacznych zasad współpracy z dostawcami, brak procedury reakcji na awarię lub brak sprawdzonych scenariuszy odtworzenia danych.

Dobry audyt powinien zakończyć się nie tylko raportem, ale przede wszystkim praktycznym planem działań. Taki plan powinien wskazywać, co należy zrobić natychmiast, co można wdrożyć etapami, które obszary wymagają decyzji zarządu, a które można poprawić organizacyjnie bez dużych inwestycji technologicznych.

ISO 27001 jako praktyczny punkt odniesienia

W kontekście NIS2 i KSC często pojawia się również ISO/IEC 27001. Jest to międzynarodowy standard dotyczący systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji, czyli ISMS/SZBI. Warto jednak dobrze rozumieć jego rolę.

ISO 27001 nie powinno być traktowane jako magiczne rozwiązanie, które automatycznie załatwia wszystkie wymagania NIS2 i KSC. Może natomiast stanowić bardzo dobry punkt odniesienia przy budowie uporządkowanego systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji.

Dlaczego? Ponieważ ISO 27001 porządkuje podejście do ryzyka, polityk, procedur, odpowiedzialności, dokumentowania działań, przeglądów, doskonalenia i kontroli bezpieczeństwa. Innymi słowy, pomaga przejść od przypadkowych działań do systemowego zarządzania bezpieczeństwem.

Dla organizacji przygotowujących się do wymagań NIS2 i KSC szczególnie ważne jest to, że ISO 27001 nie skupia się wyłącznie na technologii. Uwzględnia również ludzi, procesy, organizację, zasady dostępu, relacje z dostawcami, ciągłość działania i kulturę bezpieczeństwa. To bardzo dobrze odpowiada praktycznemu kierunkowi, w którym idą nowe wymagania regulacyjne.

Szkolenia NIS2 i KSC – dlaczego są jednym z najważniejszych elementów przygotowania?

Wdrożenie procedur bez przeszkolenia ludzi bardzo często kończy się tym, że dokumenty istnieją tylko na papierze. Pracownicy nie wiedzą, co z nich wynika, menedżerowie nie rozumieją swojej odpowiedzialności, a zarząd nie ma pełnego obrazu ryzyka.

Dlatego szkolenia z NIS2, KSC i cyberbezpieczeństwa powinny być jednym z kluczowych elementów przygotowania organizacji. Nie chodzi wyłącznie o ogólne szkolenie pod tytułem „uważaj na phishing”. Organizacja potrzebuje szkoleń dopasowanych do ról i odpowiedzialności.

Zarząd i kadra kierownicza powinni rozumieć, czym są nowe obowiązki, jakie ryzyka dotyczą organizacji, jakie decyzje muszą zostać podjęte i dlaczego cyberbezpieczeństwo jest elementem zarządzania, a nie wyłącznie kosztem IT.

Osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo, administrację, procesy, jakość, compliance lub ochronę danych powinny wiedzieć, jak przekładać wymagania na procedury, jak dokumentować działania, jak przygotować organizację do audytu i jak współpracować z dostawcami.

Pracownicy operacyjni powinni natomiast wiedzieć, jak bezpiecznie korzystać z systemów, jak rozpoznawać zagrożenia, jak zgłaszać incydenty, jak chronić dane i jak unikać najczęstszych błędów, które prowadzą do naruszeń bezpieczeństwa.

Dobrze zaprojektowane szkolenie nie powinno być oderwaną prezentacją. Powinno odnosić się do realnych sytuacji, które mogą wystąpić w organizacji: podejrzany e-mail, utrata dostępu do systemu, awaria, wyciek danych, nieautoryzowany dostęp, błąd pracownika, problem z dostawcą albo konieczność szybkiego zgłoszenia incydentu.

Co organizacja powinna zrobić w pierwszej kolejności?

Przygotowanie do NIS2 i KSC najlepiej rozpocząć od uporządkowanej diagnozy. Pierwszym etapem powinna być weryfikacja, czy organizacja może podlegać pod nowe wymagania jako podmiot kluczowy lub podmiot ważny. Następnie warto przeprowadzić audyt obecnego poziomu przygotowania.

Kolejnym krokiem jest identyfikacja najważniejszych procesów, systemów, danych i dostawców. Bez tej wiedzy trudno ocenić ryzyko i zaplanować odpowiednie działania. Następnie należy sprawdzić, jakie procedury już istnieją, które są aktualne, których brakuje i które wymagają dostosowania.

Równolegle warto zaplanować szkolenia dla zarządu, kadry kierowniczej i pracowników. To ważne, ponieważ świadomość organizacji często decyduje o tym, czy wdrożenie będzie realne, czy pozostanie tylko dokumentacją przygotowaną na potrzeby formalne.

Dopiero na tej podstawie warto tworzyć harmonogram wdrożenia, plan działań naprawczych i priorytety. Nie każda organizacja musi zaczynać od dużych inwestycji technologicznych. Często pierwsze i bardzo ważne efekty daje uporządkowanie odpowiedzialności, procedur, dostępów, kopii zapasowych, reakcji na incydenty i komunikacji wewnętrznej.

Jak Isora Group wspiera organizacje w obszarze NIS2, KSC i cyberbezpieczeństwa?

Prowadzimy szkolenia eksperckie z zakresu NIS2, KSC, cyberbezpieczeństwa, zarządzania ryzykiem oraz bezpieczeństwa informacji. Szkolenia mogą być kierowane do zarządów, kadry menedżerskiej, osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo, compliance, jakość, administrację, ochronę danych oraz zespołów operacyjnych. Celem jest zbudowanie świadomości, uporządkowanie odpowiedzialności i przygotowanie organizacji do realnego zarządzania bezpieczeństwem.

Podsumowanie: NIS2 i KSC to nie tylko obowiązek, ale szansa na uporządkowanie organizacji

Nowe wymagania związane z NIS2 i KSC mogą być dla wielu firm wyzwaniem. Jednocześnie są szansą, aby uporządkować obszary, które przez lata były odkładane na później: procedury bezpieczeństwa, odpowiedzialność, dostęp do danych, współpracę z dostawcami, kopie zapasowe, reakcję na incydenty i szkolenia pracowników.

Największym błędem jest czekanie do ostatniej chwili albo traktowanie cyberbezpieczeństwa wyłącznie jako problemu technicznego. W praktyce skuteczne przygotowanie wymaga połączenia zarządzania, procedur, technologii i świadomości ludzi.

Jeśli Twoja organizacja chce sprawdzić, czy dotyczą jej wymagania NIS2 i KSC, ocenić obecny poziom przygotowania albo przeszkolić zespół z nowych obowiązków cyberbezpieczeństwa, Isora Group może pomóc przejść przez ten proces w sposób uporządkowany, praktyczny i dopasowany do realnych potrzeb firmy.

Skontaktuj się z Isora Group, aby porozmawiać o szkoleniu eksperckim dla Twojej organizacji.